Naamswijziging kind na (echt)scheiding

25 februari 2013

Bij de geboorte van hun kind kiezen de ouders de achternaam van hun kind. Als de ouders vervolgens echter uit elkaar gaan, dan kan het voorkomen dat op enig moment bij de verzorgende ouder en/of het kind de wens ontstaat om niet langer de achternaam van de andere ouder te dragen, met name in situaties waarin er geen of zeer beperkt contact is met deze ouder. Vaak bestaat dan de wens de achternaam van het kind te wijzigen in die van de verzorgende ouder. Of men wil de achternaam van het kind wijzigen in de achternaam van de nieuwe partner van de verzorgende ouder, omdat deze al geruime tijd (mede) voor het kind zorgt.

Maar is een dergelijke naamswijziging altijd mogelijk en wat gebeurt er als de andere ouder bezwaar maakt tegen de gewenste naamswijziging?

Dit artikel beperkt zich overigens (hoofdzakelijk) tot de meest voorkomende situatie waarin beide ouders na scheiding het gezag over het kind uitoefenen en één van beide ouders niet wil instemmen met de gewenste naamswijziging. Voor die uitzonderlijke gevallen waarin de andere ouder wel kan instemmen met een wijziging van de achternaam van het kind, wordt verwezen naar de website www.rijksoverheid.nl/naamswijziging. Daar staat duidelijk uitgelegd hoe de procedure tot naamswijziging in een dergelijk geval verloopt en welke kosten daaraan verbonden zijn. Tevens kunt u op genoemde website het benodigde aanvraagformulier naamswijziging, dat u naar het Ministerie van Veiligheid en Justitie (Dienst Justis) dient te sturen, downloaden. U dient zich echter te realiseren dat in alle gevallen naar de mening van de andere ouder zal worden gevraagd, ook als deze niet het gezag heeft en ook als deze geen contact meer met het kind heeft.

In de situatie waarin beide ouders na scheiding het gezag over het kind uitoefenen en de andere ouder niet wil meewerken aan een wijziging van de achternaam van het kind, dient eerst aan de rechtbank vervangende toestemming te worden gevraagd voor het indienen van een aanvraag tot naamswijziging. Als deze stap wordt overgeslagen en het hiervoor genoemde aanvraagformulier naamswijziging wordt opgestuurd naar de Dienst Justis, terwijl het formulier slechts door één van de twee gezaghebbende ouders is ondertekend, zal de aanvraag worden afgewezen. U zult dus voor het indienen van een verzoek tot naamswijziging met behulp van een advocaat een procedure moeten opstarten bij de rechtbank met het verzoek u vervangende toestemming te verlenen voor het aanvragen van een naamswijziging. Let wel: de rechtbank neemt geen beslissing op het verzoek om naamswijziging, maar laat zich enkel uit over de vraag of u – ondanks het ontbreken van instemming van de andere gezaghebbende ouder – een aanvraag tot wijziging van de achternaam van uw minderjarige kind mag doen. Als de rechter vervangende toestemming verleent, dan kunt u alsnog een aanvraag indienen bij de Dienst Justis door het invullen van bovengenoemd aanvraagformulier dat u kunt downloaden via genoemde website van de rijksoverheid. Ook in dat geval zal echter weer naar de mening van de andere ouder worden gevraagd en heeft deze ouder het recht bezwaar te maken tegen de beslissing tot naamswijziging.

Voor de naamswijziging van een kind geldt een aantal voorwaarden. De eerste voorwaarde is dat degene van wie de naam wordt gevraagd, het kind gedurende een aaneengesloten periode van drie (indien het kind ten minste 12 jaar oud is) of vijf jaar (indien het kind jonger dan 12 jaar is) onmiddellijk voorafgaand aan de aanvraag heeft verzorgd en opgevoed (de zogenaamde verzorgingstermijn). De vereiste verzorgingstermijn van drie of vijf jaar begint te lopen op de dag waarop uitspraak tot echtscheiding dan wel ontbinding van het geregistreerd partnerschap is ingeschreven in de registers van de Burgerlijke Stand van de gemeente waar het huwelijk dan wel het geregistreerd partnerschap destijds is gesloten. Indien er geen sprake is geweest van een huwelijk of geregistreerd partnerschap met de ouder van uw kind, dan geldt voor de berekening van de verzorgingstermijn de datum waarop de samenwoning in de Gemeentelijke Basisadministratie is beëindigd.

Als aan de verzorgingstermijn wordt voldaan, maar de andere ouder kan niet instemmen met een wijziging van de achternaam van het kind, dan kan de aanvraag indien het kind jonger is dan 12 jaar in beginsel niet worden toegekend. Op deze regel gelden echter drie uitzonderingen:

  • de weigerende ouder is strafrechtelijk veroordeeld voor het plegen van een misdrijf tegen het kind;
  • de weigerende ouder is ontzet (niet te verwarren met ontheven!) uit het ouderlijk gezag;
  • de weigerende ouder heeft na de geboorte van het kind aantoonbaar niet of nauwelijks met het kind in gezinsverband samengeleefd (dat wil zeggen niet langer dan een kwart van de periode voorafgaand aan de verzorgingstermijn van vijf jaar).

Als het kind ten minste 12 jaar oud is, kan het verzoek tot naamswijziging ondanks het ontbreken van de toestemming van de andere ouder worden toegewezen als het kind – ondanks de bezwaren van de andere ouder – volhardt in het verzoek tot naamswijziging en de weigerende ouder geen gezag heeft. Heeft de weigerende ouder echter (mede) het gezag, dan kan ondanks de instemming van het kind het verzoek tot wijziging van de achternaam van het kind niet worden toegewezen.

Kortom, indien u na scheiding de achternaam van uw kind wilt wijzigen in uw eigen geslachtsnaam dan wel in die van uw nieuwe partner, maar uw ex-partner weigert medewerking te verlenen aan de naamswijziging, dan is de wijziging in beginsel niet mogelijk indien uw ex-partner nog mede het gezag over uw kind uitoefent, tenzij zich één van bovengenoemde uitzonderingssituaties voordoet.

Het bovenstaande dient overigens niet verward te worden met de situatie waarin er na scheiding sprake is van eenhoofdig gezag en de bewuste gezaghebbende ouder vervolgens met zijn of haar nieuwe partner gezamenlijk het gezag over het kind wil uitoefenen. Bij een dergelijk verzoek tot het uitoefenen van gezamenlijk gezag door een ouder en een niet-ouder kan de rechtbank tevens worden verzocht  de geslachtsnaam van het kind te wijzigen. Deze procedure loopt bij de rechtbank – en kan dus niet worden opgestart door het indienen van een aanvraag naamswijziging bij de Dienst Justis – en kent bovendien andere voorwaarden voor toewijzing van het verzoek. Het valt in principe buiten het bereik van dit artikel dat immers uitsluitend ziet op naamswijziging en niet tevens op een wijzing van het gezag. In voorkomend geval kunt u vanzelfsprekend contact met ons kantoor opnemen, waarna wij u graag van verdere informatie voorzien.

Meer artikelen over de volgende rechtsgebieden: