De VOF en haar verplichtingen

08 oktober 2019

De vennootschap onder firma (VOF) is een bijzondere figuur in het recht. Zo’n VOF is een samenwerking tussen twee of meer personen. Zij spreken af dat zij op een bepaalde manier en met een bepaald doel met elkaar samen zullen gaan werken. Meestal gaat het om de uitoefening van een bedrijf. Denk bijvoorbeeld aan een aannemer, een schilder, een horecazaak of een levensmiddelenzaak of kledingwinkel. De vennoten zijn vaak ook familie van elkaar, hoewel dat natuurlijk niet zo hoeft te zijn. Vaak wordt deze vorm van samenwerken ook gekozen omdat zij fiscaal voordelen heeft.

Vennootschap onder firma is een contract tot samenwerken

Bij de VOF is dus sprake van een contract tot samenwerken. Kees en Klaas, de vennoten, gaan met elkaar samenwerken in de VOF. Stel dat het om een schildersbedrijf gaat. Zij noemen dat schildersbedrijf “Kleur en Kwast”, afgekort K&K, wat toevallig ook de initialen zijn van hun beider voornamen. Kan het nog mooier. Ja, dat kan. Want dankzij het oprichten van deze VOF kun­nen zij op naam daarvan allerlei dingen doen. Denk bijvoorbeeld aan het inkopen van verf en kwasten, of de lease van een bedrijfswagen. Maar ook, het aannemen van opdrachten van derden. Het gaat K&K bovendien voor de wind. De opdrachten stromen binnen en al snel kunnen ze het werk niet meer alleen aan. Ze besluiten een jonge net afgestudeerde schilder in dienst te nemen van de VOF, Carolien.

In dit korte verhaaltje over K&K zitten een paar bijzondere juridische dingen verscholen. Het is immers raar dat de VOF contracten aan kan gaan. Want, wat is die VOF nu helemaal? Het is zelf niet meer dan een contract, een afspraak dat Kees en Klaas zullen samenwerken. Maar sinds wanneer kan een afspraak zelf contracten aangaan? Die VOF is toch niet meer dan haar vennoten, niet meer dan de privé personen Kees en Klaas? Zij hebben geen B.V. (besloten vennootschap) opgericht. Zo’n B.V. is een officiële rechtspersoon, waarvan de wet bepaalt dat zij rechten en plichten heeft en kan krijgen of aangaan. Bij de VOF is dat niet zo toch?

De vennoten zijn mede aansprakelijk

Ja en neen. Het klopt dat de VOF geen rechtspersoon is. Toch bepaalt het recht dat de VOF wel onderwerp is van rechten en verplichtingen. Met een mooi woord, de VOF kan “rechts­subject” zijn. De VOF kan dus een leasecontract sluiten en ook kwasten en verf kopen. Ook kan zij de arbeidsovereenkomst met Carolien sluiten. Het is de VOF die dat uit eigen naam doet. Maar tegelijk geldt dat de overeenkomst met de VOF moet worden gezien als een overeenkomst met “de gezamenlijke vennoten in hun hoedanigheid van vennoten”. Zo zegt de Hoge Raad het tenminste in onder andere het arrest Bouwbedrijf BVV uit 2012. Die vennoten zijn dus ook naast de VOF aansprakelijk voor de verplichtingen die de VOF aangaat. En dat hoofdelijk. Dat wil zeggen voor het geheel. Dus niet elke vennoot voor de helft (artikel 18 WvK).

Stel K&K VOF kan de leaseauto niet langer betalen. Bij wie klopt de leasemaatschappij dan aan? Juist. Bij de vennoten Kees en Klaas. Zij mogen zelfs kiezen. Beiden zijn namelijk voor het geheel (hoofdelijk) verbonden. Dus de leasemaatschappij hoeft niet 50% bij Kees te halen en dan 50% bij Klaas. Zij mag beiden voor het geheel aanspreken. Uiteraard hoeft er maar één keer betaald te worden.

Maar de leasemaatschappij kan ook de VOF zelf aanspreken. Stel op naam van de VOF wordt bij de bank een rekening aangehouden waarop een bedrag staat. Kan de leasemaatschappij daar dan verhaal zoeken, beslag leggen? Jazeker.

Privé schulden van de vennoten

Stel nu dat Klaas in privé geld heeft geleend van oom Arie om een zwembad in de tuin aan te leggen. Klaas betaalt oom Arie niet. Heeft deze dan recht op het geld dat op de bank staat van de VOF? Daar valt wat voor te zeggen. De helft van dat geld is immers van Klaas.

Ook hier is het antwoord ja en neen. Oom Arie kan, als Klaas niet betaalt, verhaal zoeken op diens vermogen en een deel van dat vermogen zit in de VOF. Dus ja, oom Arie kan als privé schuldeiser ook aan het deel van het banksaldo dat zogezegd van Klaas is. Maar, toch gaat dat niet helemaal, of beter gezegd, niet zomaar op. Het geld op de bank is immers uit­drukkelijk bedoeld voor de VOF. Dat geldt ook voor de rest van het vermogen van de VOF, zeg maar de bezittingen. Om deze reden geldt als regel dat dit kapitaal eerst gebruikt moet worden om de zakelijke schuldeisers, de schuldeisers van de VOF, te betalen. Het vermogen van de VOF is op die manier afgescheiden van het privé vermogen van elk van de vennoten.

Privé schulden en zakelijke schulden

Zolang er verder niet veel aan de hand is, zal oom Arie zijn geld ook bij de VOF kunnen halen, door zich op het aandeel van zijn neef Klaas te verhalen. Maar het wordt spannend als het ook in de VOF knelt. Wat nu als ook de leasemaatschappij haar geld wil hebben. En stel dat werknemer Carolien nog twee maanden salaris tegoed heeft. Wat dan?

In dat geval geldt dat eerst moet worden gekeken welk bedrag de VOF nog aan kapitaal heeft. Dat bedrag moet eerst gebruikt worden om de zakelijke (VOF) schulden te betalen. Is er kapitaal over, dan wordt dat gedeeld tussen de vennoten en kunnen de privé schuldeisers daaruit voldaan worden. Is er geld te weinig, dan sluiten de zakelijke schuldeisers aan in de rij met de privé schuldeisers. De vennoten zijn immers naast de VOF hoofdelijk aansprakelijk.

Dit is overigens de theorie. Die zal eigenlijk alleen zuiver opgaan als er sprake is van een faillissement van de VOF. In het andere geval kan de schuldeiser daar verhaal zoeken waar hij dat het makkelijkste vindt.

De werknemer van een vennootschap onder firma

Interessant is nog wel de positie van de werknemer. Als Carolien in dienst komt van de VOF is zij dan in dienst van Klaas en Kees in privé? Ik zou menen dat de werknemer in dienst is van de VOF en niet van de vennoten afzonderlijk. Dat laat echter onverlet dat de privé vennoten hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de verplichtingen uit de arbeidsovereenkomst. Dit lijkt in elk geval te volgen uit het arrest van de Hoge Raad van april dit jaar over het faillissement van een VOF en haar vennoten, waarin de Hoge Raad de vraag of de loonvordering van de werknemers ook in de privé faillissementen een boedelvordering (= een vordering met een hoge rang) oplevert, positief beantwoorde.

Dit lijkt van ondergeschikt belang. Immers, de werknemer kan zich gewoon ook op de vennoten verhalen. Maar denk eens aan andere verplichtingen uit de arbeidsovereenkomst dan het betalen van loon. Denk bijvoorbeeld aan re-integratieverplichtingen. Het zou naar mijn idee vreemd zijn als die rechtstreeks op de vennoten privé rusten.

Bob van Brink
8 oktober 2019

Afbeelding: 
VOF verplichtingen
Meer artikelen over de volgende rechtsgebieden: