Hoge Raad: Eigendom verloren door verjaring? Gewoon terugvorderen!

13 april 2017

Een tijdje terug schreven we een artikel over ‘landjepik’. De strekking van dat artikel is dat het kan lonen om zonder toestemming andermans grond in bezit te nemen. Immers: als de eigenaar daar twintig jaar lang niets tegen onderneemt, verjaart zijn vordering tot beëindiging van dat bezit. En dan bepaalt de wet dat de bezitter, ook al is hij niet te goeder trouw, op dat moment de rechtmatige eigenaar wordt. Op 24 februari 2017 heeft de Hoge Raad een opvallend arrest gewezen dat hoop biedt voor degene die op die manier zijn eigendom kwijtgeraakt is.

Het gaat in dit arrest om een bosperceel van de gemeente dat iemand voor een deel in bezit had genomen. Zonder toestemming van de gemeente had hij, in de jaren ’70, een strook van het gemeentelijke bosperceel omheind en op die manier bij zijn tuin betrokken. Pas in 2003 kreeg hij een brief van de gemeente waarin hem gevraagd werd dit illegale bezit te beëindigen. Dat weigerde de man, die zich op verjaring beriep en zich op het standpunt stelde dat hij inmiddels eigenaar van de strook grond geworden was.

Dat klopte volgens de Hoge Raad. Een bezitter ‘te kwader trouw’ wordt eigenaar als de vordering tot beëindiging van dat onrechtmatige bezit verjaard is. Landjepik wordt op die manier goederenrechtelijk beloond door de wetgever. Maar, zo zegt de Hoge Raad, iemand die op die manier door verjaring eigendom verkregen heeft, kan daarmee wel schadeplichtig zijn tegenover de oorspronkelijke eigenaar. Als je een zaak in bezit neemt waarvan je weet dat die van een ander is, handel je onrechtmatig en dan kan die ander vorderen dat de schade die hij daardoor lijdt vergoed wordt. Dat kan ook in natura, door teruggave van de zaak.

Die schadevergoedingsvordering verjaart pas vijf jaar nadat je bekend geworden bent met de schade en de daarvoor aansprakelijke persoon, en in ieder geval door verloop van twintig jaar na de gebeurtenis waardoor de schade is veroorzaakt. De schade is in dit geval het eigendomsverlies, terwijl de gebeurtenis die deze schade veroorzaakt heeft volgens de Hoge Raad de voltooiing van de verjaring van de vordering tot beëindiging van het onrechtmatige bezit is.

Na een ongestoord bezit te kwader trouw gedurende twintig jaar wordt de bezitter eigenaar, maar heeft de oorspronkelijke eigenaar dus weer twintig jaar de tijd om daarachter te komen en om vervolgens (binnen vijf jaar nadat hij hiermee bekend geworden is) zijn eigendom terug te vorderen. Dat is goed om te weten voor degene die geconfronteerd wordt met een dergelijk eigendomsverlies, maar ook voor degene die minder dan veertig jaar geleden ongemerkt grond van een ander heeft ingepikt en daar eigenaar van wil blijven. Die zal zich nog even koest moeten houden.

Meer artikelen over de volgende rechtsgebieden: