Kan een assurantieportefeuille worden verkocht of verpand?

09 januari 2020

Verzekeringstussenpersonen bemiddelen in het sluiten van verzekeringen en ontvangen daarvoor een provisie. Het samenstel van de verzekeringen die door zijn bemiddeling tot stand zijn gekomen of door hem worden beheerd, noemt men de assurantieportefeuille. Tot die portefeuille behoren ook de samenwerkingsovereenkomsten die de verzekeringstussenpersoon heeft gesloten met de verzekeraars. Ook de goodwill die bestaat uit de verwachting dat de cliënten toekomstige verzekeringsovereenkomsten ook via hem zullen sluiten, hoort bij de portefeuille van de tussenpersoon.

In de praktijk wordt regelmatig een dergelijke assurantieportefeuille verkocht aan een andere tussenpersoon. In lijn daarmee werd een dergelijke portefeuille ook tot zekerheid voor een geldlening verpand. Zo ook in de zaak die heeft geleid tot een uitspraak van de Hoge Raad van 6 december 2019. In die zaak vordert de ING Bank een verklaring voor recht dat zij een rechtsgeldig pandrecht heeft gekregen op een assurantieportefeuille.

In de literatuur en rechtspraak werd betwijfeld dat verpanding van een assurantieportefeuille mogelijk was. De Hoge Raad heeft daar nu duidelijkheid in gegeven. De afzonderlijke onderdelen van een assurantieportefeuille kunnen wellicht worden verpand, maar een assurantieportefeuille als zodanig niet. Zo’n portefeuille is namelijk geen individuele zaak of vermogensrecht, maar alleen een samenstel van overeenkomsten en goodwill. Dat een dergelijke portefeuille in het economisch verkeer vaak als eenheid wordt gezien, maakt dit volgens de Hoge Raad niet anders.

De bank voert nog aan dat in de praktijk behoefte bestaat aan de mogelijkheid een assurantieportefeuille als zodanig te kunnen verpanden tot zekerheid voor een geldlening. Dit zou de financierbaarheid van de activiteiten van assurantietussenpersonen ten goede komen. Volgens de Hoge Raad kan dit betoog de bank niet baten, omdat verpandbaarheid van een samenstel van overeenkomsten en goodwill niet past in ons wettelijk systeem.

Houdt dit nu ook in dat een assurantieportefeuille niet meer kan worden verkocht? De Hoge Raad overweegt in zijn arrest dat een portefeuille als geheel in het economisch verkeer een vermogenswaarde vertegenwoordigt en kan worden verkocht. Partijen zullen het dan eens moeten zijn over wat onder de assurantieportefeuille wordt verstaan. Daarbij kan ook goodwill in de overnameprijs worden opgenomen. Vervolgens kunnen alleen de afzonderlijke onderdelen (voor zover wettelijk mogelijk) worden overgedragen. De verzekeraar zal op grond van de wet in beginsel zijn medewerking moeten verlenen als een verzekeringstussenpersoon zijn assurantieportefeuille (deels) wil overdragen aan een andere tussenpersoon.

Haico Dings
9 januari 2020

Afbeelding: 
assurantieportefeuille verkocht of verpand
Meer artikelen over de volgende rechtsgebieden: