Stil en openbaar pandrecht in één pandakte?

01 april 2019

Bij het verstrekken van leningen worden vaak zekerheidsrechten zoals een pandrecht of een hypotheekrecht gevestigd ten gunste van de geldverstrekker. Daarbij wordt pandrecht op vorderingen op debiteuren veel gebruikt. Meestal zonder dat pandrecht bekend te maken aan de debiteuren in kwestie. Dan is er sprake van een zogenaamd stil pandrecht. Een dergelijk pandrecht kan worden gevestigd op bestaande vorderingen en toekomstige vorderingen die rechtstreeks voortvloeien uit een ten tijde van het vestigen van het pandrecht bestaande relatie.

Pas als het pandrecht bekend wordt gemaakt aan de debiteuren heeft dat pandrecht tot gevolg dat de debiteuren alleen nog maar bevrijdend kunnen betalen aan de geldverstrekker.

Een pandrecht kan ook openbaar worden gevestigd. Dat gebeurt dan door het opmaken van een pandakte en direct mededeling daarvan aan de betreffende debiteuren. Dat wordt een openbaar pandrecht genoemd. In dat geval kan de debiteur ook alle toekomstige vorderingen van de pandgever op de debiteur alleen nog maar bevrijdend betalen aan de pandhouder. Ook toekomstige vorderingen die niet voortvloeien uit een ten tijde van het vestigen van het pandrecht reeds bestaande relatie.

Een openbaar pandrecht komt in de praktijk weinig voor. Meestal wordt gekozen voor een stil pandrecht. Met de beperking ten aanzien van de toekomstige vorderingen die onder het pandrecht vallen. Aan die beperkingen kan als gevolg van een uitspraak van de Hoge Raad van 22 februari 2019 in sommige gevallen worden ontkomen. In dat arrest heeft de Hoge Raad namelijk bepaald dat het mogelijk is om in één pandakte een stil pandrecht te vestigen op bestaande vorderingen en toekomstige vorderingen die rechtstreeks voortvloeien uit bestaande relaties én een openbaar pandrecht op overige toekomstige vorderingen. Dat betekent dat op toekomstige vorderingen die niet voortvloeien uit een al bestaande relatie een pandrecht kan worden gevestigd door het openbaar maken daarvan. Maar dan zal die openbaarmaking in geval van een faillissement van de pandgever wel moeten gebeuren vóór de faillietverklaring. Als namelijk op de dag van de faillietverklaring nog niet alle handelingen zijn verricht voor het ontstaan van het pandrecht (te weten: de openbaarmaking), kan de verpanding niet meer rechtsgeldig gebeuren.

Of dit veel verandering zal brengen in de dagelijkse praktijk van verpanding bij banken is te betwijfelen. Banken kunnen namelijk door middel van dagelijkse registratie van een zogenaamde verzamelpandakte dagelijks een nieuw stil pandrecht tot stand brengen op alle op dat moment bestaande en toekomstige vorderingen voortvloeiende uit een op dat moment bestaande relatie. Tot aan de dag van een eventueel faillissement van de schuldenaar.

Haico Dings
1 april 2019

Afbeelding: 
stil en openbaar panrdrecht in een pandakte
Meer artikelen over de volgende rechtsgebieden: