Ontwerper staat met lege handen ondanks auteursrecht

02 maart 2016

In een uitspraak van 17 februari 2016 heeft de rechtbank te Den Haag geoordeeld dat een grafisch designer zijn rechten over een ontwerp min of meer kwijt is geraakt, ondanks het feit dat hij nog altijd als auteursrechthebbende heeft te gelden over het ontwerp. Dat zit zo.

Feiten

De gemeente Den Haag heeft in 2012 het marketing- en communicatie adviesbureau Zootz opdracht gegeven een campagne te ontwerpen om de Dienst Stadsbeheer van de gemeente onder de aandacht van het publiek te brengen. Zootz heeft op haar beurt een extern grafisch designer verzocht een campagnestijl/communicatiestijl voor DSB te ontwikkelen die zou worden gebruikt in (mini)campagnes voor de gemeente.

Het ontwerp dat de grafisch designer voor de DSB-campagne heeft gemaakt is in september 2012 door Zootz aan de gemeente gepresenteerd en na nog wat aanpassingen goedgekeurd. De Gemeente heeft vervolgens (via Zootz) aan de grafisch designer verzocht het ontwerp te mogen laten gebruiken door een concurrent van de ontwerper om de mini-campagne ‘Bereikbaarheid’ te ontwikkelen. De grafisch designer heeft hiervoor (via Zootz) zijn toestemming verleend. In de periode daarna, tot medio 2013, heeft de grafisch designer in opdracht van Zootz uitingen ontworpen voor verschillende campagnes, leaflets en nieuwsbrieven, alle conform de stijl van het (eerste) ontwerp.

Zootz heeft de grafisch designer in april 2013 laten weten dat Zootz de door hem ontworpen uitingen digitaal naar het concurrerende bedrijf Multimedia zou sturen omdat Multimedia uitingen/middelen voor de Gemeente zou gaan ontwikkelen. In reactie daarop heeft de advocaat van de grafisch designer Zootz aansprakelijk gesteld voor de schade die de ontwerper heeft geleden als gevolg van de auteursrechtinbreuk en het onrechtmatig handelen van Zootz door het ontwerp van hem te verveelvoudigen en zonder toestemming, zonder voorbehoud ter zake van de auteursrechten van de ontwerper, ter beschikking te stellen aan de gemeente. Zootz heeft geen gevolg gegeven aan de sommatie, waardoor de designer naar de rechter is gestapt.

Kern van het geschil

De kern van het geschil is de reikwijdte van het gebruiksrecht dat de designer in het kader van de opdracht aan Zootz heeft verstrekt ten aanzien van het ontwerp. De designer stelt zich op het standpunt dat het gebruiksrecht op het ontwerp beperkt is tot gebruik in de campagne waarvoor het ontwerp is gemaakt en dat voor iedere keer dat de stijlelementen uit het ontwerp worden hergebruikt opnieuw toestemming moet worden gevraagd. Daarbij beroept hij zich ook op de BNO-voorwaarden die volgens hem van toepassing zijn op de opdracht.

Conclusie

De rechtbank heeft uiteindelijk overwogen dat de grafisch designer weliswaar auteursrechthebbende wordt verondersteld te zijn, máár dat hij onvoldoende heeft aangetoond dat het gebruiksrecht van zijn ontwerp in omvang beperkt is. De al dan niet toepasselijkheid van de BNO-voorwaarden doet daarbij niet ter zake. In alle gevallen is sprake van een gebruiksrecht voor de opdrachtgever, in dit geval Zootz, waarvan de reikwijdte afhankelijk is van hetgeen partijen daarover (nader) hebben afgesproken, aldus de rechtbank. Maar omdat de designer volgens de rechtbank niet heeft aangetoond dat er beperkingen op het gebruiksrecht zijn overeengekomen, is daarmee niet komen vast te staan dat partijen een beperkt gebruiksrecht ten aanzien van het ontwerp zijn overeengekomen zoals door de grafisch designer gesteld. Daarop stuiten de vorderingen van de ontwerper volgens de rechtbank te Den Haag.

Tip

De designer moet op basis van deze uitspraak met lede ogen aanzien dat concurrerende derden met zijn ontwerp aan de haal kunnen gaan, terwijl hijzelf nog altijd als auteursrechthebbende geldt. Moraal van het verhaal is dus dat een ontwerper er verstandig aan doet om concrete en duidelijke afspraken te maken over de reikwijdte van de gebruiksrechten die aan de ontwerpen verbonden zijn. 

Yves Janssen,
2 maart 2016 

Meer artikelen over de volgende rechtsgebieden: