Wat te doen met een nalatenschap? Over de risico’s voor een erfgenaam.

27 juni 2013

Wanneer je erfgenaam bent, sta je voor een keuze. Je kunt de nalatenschap zuiver aanvaar­den, beneficiair aanvaarden, of verwerpen. Niet iedere erfgenaam realiseert zich dat die keuze er is, hoe die keuze gemaakt kan worden en dat de eenmaal gemaakte keuze, die in beginsel onherroepelijk is, grote gevolgen kan hebben. Hieronder wordt een en ander op een rijtje gezet.

Zuivere aanvaarding

Door een nalatenschap zuiver te aanvaarden, treed je volledig in de rechten en verplichtingen van de erflater en ben je verplicht om een schuld van de nalatenschap uit je eigen vermogen te voldoen. Waar schuldeisers zich vóór overlijden van erflater konden verhalen op het ver­mogen van erflater, kunnen ze dat nu op jouw vermogen. Om een voorbeeld te schetsen: Een nalatenschap bestaat uit een huis dat bezwaard is met een hypothecaire schuld die hoger is dan de waarde van het huis. Zuivere aanvaarding van die nalatenschap betekent niet alleen dat je eigenaar wordt van dat huis, maar óók dat de bank jouw eigen vermogen kan gaan aanspreken ter betaling van de hypotheekrente én, bij verkoop van de woning, de restschuld. Het komt tegenwoordig erg vaak voor dat een huis in die zin ‘onder water staat’, zodat erf­genamen zich goed moeten realiseren dat zuivere aanvaarding deze gevolgen kan hebben.

Verwerping

Wanneer je, om principiële redenen of omdat je zeker weet dat de nalatenschap alleen uit schulden bestaat, niets met de nalatenschap te maken wilt hebben, dan kun je ervoor kiezen de nalatenschap te verwerpen. Verwerping werkt terug tot het moment van overlijden van de erflater en leidt ertoe dat je geacht wordt nooit erfgenaam te zijn geweest. Je krijgt dan hele­maal niets uit de nalatenschap, maar je draait ook niet op voor de schulden van erflater. In het hierboven gegeven voorbeeld betekent verwerping dus dat je geen eigenaar wordt van het huis, maar ook geen hypotheekrente of restschuld hoeft te voldoen.

Beneficiaire aanvaarding

Een soort van tussenvorm is beneficiaire aanvaarding (voluit: ‘aanvaarding onder het voor­recht van boedelbeschrijving’). Door een nalatenschap beneficiair te aanvaarden, word je wél erfgenaam, en dus gerechtigd tot de goederen van de nalatenschap, terwijl de schuldeisers van erflater zich slechts op de goederen van de nalatenschap kunnen verhalen, en dus niet op je persoonlijke vermogen. Als erfgenaam zul je de nalatenschap moeten beschrijven en ver­effenen. Schuldeisers van erflater zullen dan zo veel mogelijk betaald moeten worden met, zo nodig te gelde te maken, goederen van de nalatenschap. Als er dan nog wat overblijft, is dat voor jou als erfgenaam en als er dan nog schulden resteren, hebben die schuldeisers pech; ze kunnen zich dan niet op jouw vermogen verhalen. In het hierboven geschetste voorbeeld zou dat betekenen dat je eigenaar wordt van het huis, zonder dat je met je eigen vermogen hoeft in te staan voor de betaling van hypotheekrente. Als de bank de hypothecaire schuld opeist, zul je het huis moeten verkopen, maar zonder dat de bank zich op jouw vermogen kan verha­len ter voldoening van de restschuld.

Hoe wordt de keuze gemaakt?

Het bovenstaande maakt duidelijk dat de keuze die je maakt, vérstrekkende gevolgen kan hebben. Met name de zuivere aanvaarding kan nadelige gevolgen hebben, waar je misschien niet bij stilstaat op het moment dat je met het overlijden van een dierbare geconfronteerd wordt. Het is dus belangrijk dat je weet dat die keuzemogelijkheden bestaan, én hoe die keu­ze gemaakt kan maken. Een eenmaal gemaakte keuze is in beginsel onherroepelijk. Dat is slechts anders, wanneer je na een zuivere aanvaarding bekend wordt met een uiterste wil of een gebeurtenis die je als erfgenaam in een nadeligere positie brengt en die tot verwerping of beneficiaire aanvaarding zouden hebben geleid als je ervan geweten had. Maar normaal ge­sproken kun je niet terugkomen van een eenmaal gemaakte keuze waar je spijt van gekregen hebt.

De keuze voor verwerping of voor beneficiaire aanvaarding kan slechts gemaakt worden door het afleggen van een daartoe strekkende verklaring ter griffie van de rechtbank van het arrondissement van de laatste woonplaats van erflater. Dat klinkt wellicht ingewikkelder dan het is: je gaat gewoon met een overlijdensakte en een legitimatiebewijs naar de centrale balie van de rechtbank om een formulier in te vullen en te ondertekenen (bij sommige rechtbanken kan het ook per post worden afgewerkt). De kosten hiervan zijn op dit moment € 117,00.

De keuze voor zuivere aanvaarding kan eveneens gemaakt worden door het afleggen van een verklaring bij de rechtbank (of door niets te doen wanneer de kantonrechter op verzoek van een belanghebbende een termijn gesteld heeft voor het maken van een keuze). Maar zuivere aanvaarding kan óók impliciet gemaakt worden doordat je je gedraagt als zuiver aanvaard hebbende erfgenaam. En dat is gevaarlijk, vooral omdat je je wellicht niet bewust bent ge­weest van de onherroepelijke rechtsgevolgen van je gedragingen. Voorbeelden van gedragin­gen waaruit de wil tot zuivere aanvaarding kan worden afgeleid, zijn: het gebruiken of ver­kopen van zaken van de nalatenschap, de betaling van schulden zonder enig voorbehoud (denk bijvoorbeeld aan het betalen van hypotheekrente in het hierboven geschetste geval!), het innen van vorderingen, het treffen van schikkingen met schuldeisers, het meedoen als erfgenaam aan een verdeling, of zelfs het meegeven aan de vuilnisman van alle zaken van de nalatenschap. Als je je gedraagt als een erfgenaam die zuiver aanvaard heeft, kan het zijn dat je niet meer beneficiair kunt aanvaarden op het moment dat een schuldeiser van de nalaten­schap bij jou persoonlijk aan komt kloppen.

Conclusie

Het komt niet zelden voor dat erfgenamen na overlijden met elkaar om de tafel gaan zitten om “de spulletjes” te verdelen die zich in het huis van erflater bevinden. Een erfgenaam zal zich lang niet altijd realiseren dat als hij de antieke kast uit het huis van erflater meeneemt, hij tegelijkertijd de verplichting op zich kan nemen om met zijn eigen vermogen in te staan voor de betaling van de hypotheekrente en eventuele restschuld die op dat huis rust. Voordat er iets met de nalatenschap gebeurt, is het dus goed om stil te staan bij de keuzemogelijk­he­den, en om die keuze vervolgens op de juiste wijze te maken.

Meer artikelen over de volgende rechtsgebieden: